Қазақстанға астық туралы жаңа заң қажет. KazGrain ұлттық экспорттаушылар қауымдастығы осындай ұсыныс жасады. Трейдерлерге қолданыстағы құжатта не ұнамайды және олар нені өзгертуді ұсынады? Бірге анықтайық.Ескірген үлгі
Қазіргі қолданыстағы ҚР Астық туралы заңы 2001 жылы қабылданды. Содан бері өткен ширек ғасырда экономикалық шындық түбегейлі өзгерді. Сол кезде заңның негізгі бағыты елдің азық-түлік қауіпсіздігі үшін астықты сақтау сапасын қамтамасыз етуге бағытталды. Сондықтан құжатта элеваторларды олардың материалдық-техникалық базасына қойылатын талаптарды белгілей отырып лицензиялау, астықтың сақталуына элеваторлардың жауапкершілігі және барлық процестерді, оның ішінде зертханалардың қатысуымен мемлекеттік бақылау сияқты тармақтар қарастырылған.Екінші жағынан, құжат астық қолхаттарын пайдалана отырып, элеваторларға сақтауға тапсырылған егінге несие алу мүмкіндігімен фермерлердің құқықтары мен міндеттерін белгілейді.
Мемлекеттік астық қорын қалыптастыру, сақтау және пайдалану тәртібі бөлек белгіленеді.
Осылайша, қолданыстағы астық туралы Заң негізінен астықты сақтау мәселелерін реттейді. Қазіргі жағдайда бұл мәселе астық нарығының жалпы процестерінің тек 20% құрайды. Астық саудасы және логистика сияқты маңызды мәселелер оның шеңберінен тыс қалды.
«Қазақстан бүгінде экспортқа бағдарланған астық елі. Ақиқатында, қазақстандық астық нарығы халықаралық нарықтың бір бөлігіне айналды, өйткені сыртқы нарықтарға жыл сайын егіннің 60-80%-ы кетеді. Сондықтан бүгінгі таңда маңызды мәселелер - сақтау емес, логистика және экспорт», - деп атап өтті KazGrain сарапшылары өз ұсыныстарында.
Трейдер мәртебесі
Олардың пікірінше, Астық туралы заңның жаңа редакциясында бірінші кезекте трейдер мәртебесін бекіту қажет. Бүгінгі таңда, шын мәнінде, нарықтың маңызды қатысушысы ешқандай құқықтары мен міндеттері жоқ өздігінен жұмыс істейді.Құқықтарға келетін болсақ, Астық туралы заң, ең алдымен, барлық трейдерлердің Қазақстандағы астық экспорты байланған көлік инфрақұрылымына тең қолжетімділігін қамтамасыз етуге тиіс. Қазіргі уақытта, трейдерлер бірнеше рет атап өткендей, бұл сала ашық емес, бұл әсіресе жаппай жөнелту кезеңінде сезіледі: кім және қандай жағдайда, қандай кезек тәртібімен нарық қатысушыларына жөнелтуді жүзеге асыратыны жиі түсініксіз.
«Астық туралы заңда нарық қатысушыларының барлық инфрақұрылымға - вагондарға, элеваторлар мен порттарға тең қолжетімділігі бекітілуі тиіс», - деп атап өтті KazGrain.Сондай-ақ тасымалдаушылардың тарифтік саясатын олардың қызметтерінің құнын кенеттен көтеру мүмкіндігіне ие болмайтындай етіп белгілеу маңызды. Тек осылай ғана трейдерлер шетелдік сатып алушылармен ұзақ мерзімді келісімшарттар негізінде жұмыс істей алады.
Мемлекеттік реттеу қағидаттары
Экспортқа қатысты тағы бір маңызды мәселе - мемлекеттік шектеулер. KazGrain сарапшылары Астық туралы заңның жаңа нұсқасында астық экспортына сандық квоталарды енгізу тетігін, сондай-ақ толық тыйым салуды нақты анықтауды ұсынады. Бүгінгі күні бұл мәселе еш жерде жазылмаған, сондықтан соңғы жылдары нарық экспортқа шектеулер кенеттен, себептер мен мерзімдерді нақты көрсетпей енгізілгеніне бірнеше рет тап болды. Нәтижесінде, трейдерлердің бұрын жасалған келісімшарттары кешіктірілді. Бұл жағдайда трейдердің мүдделері қорғалмайды.Ал квоталарға келетін болсақ, Астық туралы заң мемлекеттік органдар тарапынан сыбайлас жемқорлық көріністерін болдырмау үшін оларды нарыққа қатысушылар арасында бөлу тетігін нақты көрсетуі тиіс.
Сонымен қатар, трейдерлердің мүдделерін сыртқы экономикалық қызметке қатысушылардың валюта бағамының тұрақсыздығынан бастап, жөнелтімдердегі мәселелерге дейінгі тәуекелдерден сақтандыру жүйесі қорғай алады.
Нарықтың ашықтығы
Әрине, Астық туралы заң нарықтың ашықтығын қамтамасыз етуі керек. Сондықтан KazGrain елдегі астықты бақылау және оның қолжетімділігін бақылау үшін заманауи цифрлық жүйені құру қажет деп санайды. Бұл экспортты мемлекеттік реттеуді неғұрлым негізді жүргізуге мүмкіндік береді және ішкі нарықта астық тапшылығы қаупі бар болса ғана тыйым салады.Нарық қатысушыларына келетін болсақ, ашықтықты арттыру және жосықсыз жеткізушілердің Қазақстанның іскерлік беделіне нұқсан келтіруіне жол бермеу үшін астық экспортымен айналысатын саудагерлердің Ұлттық тізілімін құру ұсынылды. Экспорттаушылар тізіліміне кіру үшін трейдерлер қаржылық тексеруден өтуі керек.
Сондай-ақ, KazGrain сарапшылары әлемдік тәжірибеге сілтеме жасай отырып, Астық туралы жаңа заңға астықтың биржалық саудасын, форвардтық келісімшарттар жасасуды, мемлекеттік ресурстардан астық интервенцияларын реттейтін тармақтарды қосу қажет деп санайды. Бұл қазақстандық ауыл шаруашылығы өнімдеріне баға белгілеуді неғұрлым ашық және болжамды етуге мүмкіндік береді.
«Жаңа заңның қабылдануы экспорттық саясаттың орнықтылығын қамтамасыз етуге, саланың инвестициялық тартымдылығын арттыруға, Қазақстанның әлемдік азық - түлік нарығындағы ұстанымын нығайтуға және мемлекеттік басымдықтарда белгіленген стратегиялық міндеттерді іске асыруға мүмкіндік береді», - деп атап өтті KazGrain.Ұсыныс ҚР үкіметіне жіберілді.
Дереккөз: https://eldala.kz/kz/specproekty/24503-sozdat-reestr-eksporterov-zerna-predlozheno-v-kazahstane
